Kiedy sprawa własności intelektualnej jest sprawą gospodarczą…

Wg uzasadnienia projektu ostatniej nowelizacji KPC kiedy sprawa własności intelektualnej (zob. definicję w art. 47989 KPC) dotyczy stosunków cywilnych między przedsiębiorcami (lub byłymi przedsiębiorcami) w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej, jest ona sprawą gospodarczą, a zatem sąd rozpoznaje ją zgodnie z przepisami Działu IIa („Postępowanie w sprawach gospodarczych”) Tytułu VII („Postępowania odrębne”) Działu I KPC uwzględniając specyfikę wynikającą z przepisów Działu IVg („Postępowanie w sprawach własności intelektualnej”). Problem wszakże w tym, że trudno znaleźć podstawę normatywną na potwierdzenie takiego stanowiska. Mamy bowiem dwa przepisy o identycznym brzmieniu:

art. 4581 §2 KPC w dziale IIa „Postępowanie w sprawach gospodarczych”– „W sprawach gospodarczych rozpoznawanych według przepisów niniejszego działu przepisy o innych postępowaniach odrębnych stosuje się w zakresie, w którym nie są sprzeczne z przepisami niniejszego działu. Nie dotyczy to spraw gospodarczych rozpoznawanych w europejskim postępowaniu nakazowym, europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń oraz elektronicznym postępowaniu upominawczym”

i art. 47991 KPC w dziale IVg „Postępowanie w sprawach własności intelektualnej”- „W sprawach rozpoznawanych według przepisów niniejszego działu przepisy o innych postępowaniach odrębnych  stosuje się w zakresie, w którym nie są one sprzeczne z przepisami niniejszego działu.”

Wobec takiej redakcji obu przepisów, skąd przekonanie, że przepisy działu IVg to lex specialis wobec przepisów działu IIa?

„Ustawa cukrowa” czyli sztuka tworzenia prawa.

Przyzwyczailiśmy się już do nowelizowania jedną ustawą kilkunastu różnych ustaw dotyczących kompletnie różnych dziedzin. Bez komentarza przyjmujemy ustawy „covidowe”, w których pod pretekstem walki z pandemią zmienia się stan prawny również w obszarach, które z epidemią nic wspólnego nie mają. Nawet uchwalenie zmian kodeksowych identycznych z tymi, które uprzednio zostały skierowane do Trybunału Konstytucyjnego (i uznane za niezgodne z konstytucją) nie wzbudziło emocji.

Teraz mamy do czynienia z jeszcze ciekawszym przypadkiem. Oto fakty:

W dniu 6 lutego 2020r. wpłynął do Sejmu rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów (druk nr 210) – tzw. Ustawy Cukrowej, której celem było wprowadzenie nowej opłaty od sprzedaży napojów zawierających substancje słodzące oraz kofeinę lub taurynę (tzw. ,,opłata cukrowa’’) oraz opłaty od napojów alkoholowych w małych pojemnościach poniżej 300 ml.

W dniu 14 lutego 2020r Sejm przyjął Ustawę Cukrową.

W dniu 13 marca 2020 roku Senat odrzucił w całości Ustawę Cukrową, co oznacza, że Sejm powinien albo zaniechać prac nad tą ustawą, albo poprzez głosowanie odrzucić uchwałę Senatu i ustawę przyjąć.

Dotąd tj. do 27 lipca 2020r. Sejm nie obradował nad uchwałą Senatu o odrzuceniu Ustawy Cukrowej, natomiast w przyjętej 24 lipca 2020r. ustawie „covidowej” tj. ustawie o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID – 19 oraz po jej ustaniu, ustalił w art. 13a, że Ustawa Cukrowa (ustawa w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów) wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2021r.

Kolejne posiedzenie Sejmu zostało wyznaczone na dzień 7 sierpnia 2020r. i być może wtedy Sejm będzie głosował nad odrzuconą przez Senat (czyli na dziś nie istniejącą) Ustawą Cukrową, co do której już zadecydował, od kiedy będzie obowiązywać.

Zakres uzasadnienia czyli jeszcze o wniosku o uzasadnienie orzeczenia.

Zgodnie z art. 328 §3 KPC we wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem należy wskazać, czy uzasadnienie ma dotyczyć całości wyroku czy jego części, w szczególności poszczególnych objętych nim rozstrzygnięć.

Nie chodzi o żądanie części uzasadnienia (np. tylko w zakresie podstawy faktycznej orzeczenia), ale o żądanie uzasadnienia części wyroku w związku z ewentualnym przyszłym zakresem zaskarżenia (np. uzasadnienia konkretnych punktów wyroku). W przypadku nie określenia we wniosku zakresu uzasadnienia, którego dotyczy, przewodniczący nie zwraca wniosku, ale wzywa stronę (jej pełnomocnika) do uzupełnienia tego braku w terminie 7 dni. Dopiero w przypadku nie usunięcia tego braku we wskazanym terminie  Sąd odrzuca wniosek (art. 328 §4 KPC).

W praktyce już notuje się przypadki nie wzywania do usunięcia takiego braku formalnego i sporządzania uzasadnienia całego wyroku, co choć nie jest działaniem prawidłowym, umożliwia uniknięcie dodatkowej pracy i korespondencji.

Wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku złożony w dniu jego ogłoszenia, lecz przed dokonaniem ogłoszenia, jest nieskuteczny.

Ku przestrodze warto przypomnieć przypadek złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w dniu jego ogłoszenia, ale jeszcze przed jego faktycznym ogłoszeniem. Sąd oddalił taki wniosek postanowieniem, które pełnomocnik zaskarżył. Sąd II instancji wskazał, że wg ugruntowanego stanowiska judykatury „wniosek o sporządzenie i doręczenia uzasadnienia orzeczenia  złożony w przeddzień wydania i ogłoszenia tego orzeczenia – lub wcześniej – jest nieskuteczny. Nie ma natomiast zgody ani w orzecznictwie, ani w piśmiennictwie co do tego, czy taki wniosek jest nieskuteczny, jeżeli został złożony w dniu wykonania  (ogłoszenia) orzeczenia, lecz zanim doszło do jego wydania (ogłoszenia)” i zwrócił się w tej kwestii z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego.

W dniu 24 maja 2017r. SN podjął uchwałę, iż wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku złożony w dniu jego ogłoszenia, lecz przed dokonaniem ogłoszenia, jest nieskuteczny (sygn.. III CZP 18/17, publ. OSNCP 2017, poz. 18). W uzasadnieniu SN wskazał m.in.: „W zażaleniu na to postanowienie strona pozwana zakwestionowała stanowisko Sądu Rejonowego, zarzucając, że ogłoszenie wyroku miało nastąpić o godz. 13:45, co potwierdza także treść wokandy posiedzeń […], a w rzeczywistości – z nieznanych stronie pozwanej przyczyn i od niej niezależnych – zostało ogłoszone w tym dniu o 14:45. Z wyjaśnień pełnomocnika strony pozwanej wynika, że przybył do Sądu Rejonowego w dniu ogłoszenia o godz. 14:15 i był przekonany – choć tego nie sprawdził – że wyrok został już ogłoszony i dlatego w biurze podawczym złożył wniosek o sporządzenie jego uzasadnienia. […] Wniosek, o którym mowa w art. 328 § 1 KPC, dotyczy sporządzenia i doręczenia uzasadnienia wyroku, a wyrok istnieje dopiero od chwili ogłoszenia lub podpisania jego sentencji, co w sposób oczywisty wynika z art. 332 § 1 KPC (por. także art. 341,358 i 50526 KPC).  Wyrok zatem istnieje – jest biernie skuteczny, tzn. może być przedmiotem innych czynności procesowych – dopiero od chwili ogłoszenia jego sentencji, a nie od dnia, w którym ją ogłoszono. Przesądzające znaczenie ma tu także art. 5058§ 1 KPC., jednoznacznie przewidujący, że złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku do protokołu sądowego jest dopuszczalne dopiero po ogłoszeniu wyroku, a więc od chwili, w której wyrok w sensie prawnoprocesowym zaistniał. Stanowisko, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku jest skuteczne tylko w razie uczynienia tego po ogłoszeniu sentencji lub – w niektórych wskazanych wypadkach – jej podpisaniu, dotyczy także oddania pisma procesowego zawierającego taki wniosek w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego (art. 165 § 2 KPC).”

Art. 5058 §1 KPC został wprawdzie uchylony, ale stanowisko SN i bez tej podstawy prawnej jest kategoryczne. Stąd dobra rada: wniosek o uzasadnienie orzeczenia składaj nie wcześniej niż następnego dnia jego po ogłoszeniu.

Nowe wydziały do spraw własności intelektualnej – „Sądy IP”

Od 1 lipca 2020 roku sprawy własności intelektualnej (pamiętajmy: w tym sprawy dotyczące nieuczciwej konkurencji) rozpoznają tylko następujące sądy:

W pierwszej instancji 5 sądów okręgowych ds. własności intelektualnej:

Sąd Okręgowy w Warszawie
XXII Wydział Własności Intelektualnej

ul. Czerniakowska 100
[piętro IV, pok. 486]

Zgodnie z art. 479(90) § 2 KPC. Sąd Okręgowy w Warszawie jest też wyłącznie właściwy w sprawach własności intelektualnej dotyczących programów komputerowych, wynalazków, wzorów użytkowych, topografii układów scalonych, odmian roślin oraz tajemnic przedsiębiorstwa o charakterze technicznym

Sąd Okręgowy w Lublinie
XII Wydział Własności Intelektualnej

ul. Krakowskie Przedmieście 47, 20-076 Lublin

Sąd Okręgowy w Poznaniu
XIX Wydział Własności Intelektualnej

ul. Stanisława Hejmowskiego 2, 61 – 736 Poznań

Sąd Okręgowy w Katowicach
XXIV Wydział Własności Intelektualnej

ul. Francuska 38, 40-028 Katowice

W drugiej instancji:

Sąd Apelacyjny w Warszawie, VII Wydział Gospodarczy i Własności Intelektualnej
ul. Inflancka 4c bud. D)
00-189 Warszawa

rozpoznaje sprawy własności intelektualnej, w tym sprawy z zakresu ochrony unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych z sądów okręgowych w Gdańsku, Lublinie i Warszawie

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
ul. Trójpole 21
61-693 Poznań

rozpoznaje sprawy własności intelektualnej, w tym sprawy z zakresu ochrony unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych z sądów okręgowych w Poznaniu i Katowicach.

„Nowe” tymczasowe środki ochrony w sprawach własności intelektualnej w KPC.

W postępowaniu cywilnym w sprawach własności intelektualnej przewiduje się trzy nowe tymczasowe środki ochrony: zabezpieczenie środka dowodowego, wyjawienie lub wydanie środka dowodowego, wezwanie do udzielenia informacji.

Choć w KPC obowiązują dopiero od 1 lipca 2020r., nie są to w istocie środki nowe, gdyż próbowano je wprowadzić do polskiego prawa już w 2007 roku w ramach pierwszej, nieudanej implementacji dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 29 kwietnia 2004 r.. Pierwsza próba, dokonana w roku 2007 poprzez wprowadzenie zmian w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych (art. 80), prawie własności przemysłowej (art. 2861), ustawie o ochronie baz danych (art. 11a), i ustawie o ochronie prawnej odmian roślin (art. 36b) została była szeroko krytykowana w doktrynie, a Trybunał Konstytucyjny uznał art. 2861 PWP za sprzeczny z Konstytucją RP.

Tym razem mamy szczegółową regulację procesową, która – choć nie jest wolna od wad – rozszerza możliwości ochrony praw własności intelektualnej. Każdy z wymienionych środków ochrony zasługuje na odrębne obszerne opracowanie, warto zatem śledzić bieżące piśmiennictwo.

Katowice zauważone, Kraków pominięty

30 czerwca 2020 r. czyli na dzień przed wejściem w życie przepisów nowego działu KPC ogłoszono Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości wskazujące sądy właściwe do rozpoznania spraw własności intelektualnej. W pierwszej instancji to pięć sądów okręgowych (a nie cztery – jak wcześniej zapowiadano) – w Warszawie, Gdańsku, Poznaniu, Katowicach i Lublinie. W projekcie ministerialnego rozporządzenia nie przewidywano wcześniej Katowic, co wywołano głosy krytyki. Wskazywano, że pominięcie zarówno Krakowa, jak i Katowic utrudnia dostęp do wymiaru sprawiedliwości w południowej Polsce. Ostatecznie Katowice zauważono, a Kraków pominięto.

Od 1 lipca sprawy własności intelektualnej tylko w wyspecjalizowanych sądach

Od 1 lipca 2020 roku mamy nowe postępowanie odrębne w polskiej procedurze cywilnej. W tytule VII Kpc („Postępowania odrębne”) wprowadzono nowy dział IVg pt. „Postępowanie w sprawach własności intelektualnej”. Przepisy tego działu stosuje się do spraw wszczętych po tym dniu, zaś w sprawach wszczętych i niezakończonych zachowują moc dotychczasowe czynności i właściwość sądu, a nowych przepisów się nie stosuje.

Sprawy własności intelektualnej to sprawy: o ochronę praw autorskich i pokrewnych, o ochronę praw własności przemysłowej, o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych oraz sprawy o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji, o ochronę dóbr osobistych w zakresie, w jakim dotyczy ona wykorzystania dobra osobistego w celu indywidua­lizacji, reklamy lub promocji przedsiębiorcy, towarów lub usług oraz sprawy ochronę dóbr osobistych w związku z działalnością naukową lub wynalazczą (vide: art. 47989 § 1 KPC).

Sprawy te rozpoznają tylko cztery sądy okręgowe – w Warszawie, Poznaniu, Gdańsku i Lublinie w pierwszej instancji oraz dwa sądy apelacyjne – w Warszawie i Poznaniu w drugiej instancji. Sądy powinny rozpoznawać sprawy własności intelektualnej na różne sposoby – wg przepisów postępowania w sprawach gospodarczych między przedsiębiorcami lub byłymi przedsiębiorcami (art. 4582 pkt 1 i 2 KPC) lub jako sprawy cywilne.

W sprawach własności intelektualnej, jeśli wartość przedmiotu sporu przekracza 20 tys. zł. obowiązuje przymus adwokacko-radcowsko-rzecznikowski. Zgodnie z art. 9 ust. 1a ustawy o rzecznikach patentowych rzecznik może teraz występować w charakterze pełnomocnika w postępowaniu cywilnym w sprawach własności intelektualnej, a nie – jak dotąd – w sprawach własności przemysłowej. Aby zapewnić rzecznikom patentowym sporządzanie skarg kasacyjnych i udział w postępowaniu  również przed Sądem Najwyższym zmieniono art. 871 §1 KPC. Brawa za skuteczność dla samorządu rzecznikowskiego! Adwokatom i radcom prawnym przybyło około tysiąc wyspecjalizowanych konkurentów.

Mówimy wniosek, w domyśle 100 zł

Wniosek o pisemne uzasadnienie wyroku (jak i innego orzeczenia) powinien być złożony na piśmie i po ubiegłorocznej nowelizacji KPC opłacony w kwocie 100 zł w terminie 7 dni od jego ogłoszenia. Wniosek nieopłacony sąd odrzuca bez wezwania do usunięcia braków formalnych, na podstawie art. 328 par 4 KPC,  co zamyka drogę do złożenia apelacji. Nie dotyczy to tylko wnioskodawcy zwolnionego w całości od ponoszenia kosztów sądowych. Literalna wykładnia tego przepisu jest bezlitosna dla stron. Jak dotąd znalazłem jedną wypowiedź o potrzebie innej, mniej restrykcyjnej interpretacji obowiązku uiszczenia opłaty wraz z wnioskiem. Zdaniem sędziego Sadu Okręgowego w Tarnowie – Wiesława Grajdury: 


„przypadek ten trzeba by potraktować analogicznie do sytuacji złożenia przez adwokata lub radcę prawnego nieopłaconej apelacji. Do takiej konstatacji uprawnia stwierdzenie, że treść art. 370 KPC jest niemal identyczna w tym aspekcie, jak art. 328 §4 KPC. Na gruncie art.. 370 KPC w orzecznictwie wyrażony został pogląd, że w razie wniesienia przez adwokata lub radcę prawnego nieopłaconego środka zaskarżenia może dojść do jego odrzucenia dopiero w następstwie niewykonania zarządzenia sądu wzywającego do opłacenia tego środka.” (W. Grajdura, Regulacja prawna orzeczeń sądowych w świetle nowelizacji KPC dokonanej ustawą z 4.7.2019r., MoP 21/2019, s. 1151).

W. Grajdura zauważa, że art. 370 KPC już nie obowiązuje, ale jego treści odpowiada zmieniony art. 373 KPC. Podnosi też, iż art. 328 §4 KPC jest przepisem szczególnym wobec art. 130 1a KPC.

Kwestię dopuszczalności odrzucenia nieopłaconego wniosku a limine rozstrzygnie zapewne orzecznictwo. Dopóki interpretacja W. Grajdury nie znajdzie powszechnego uznania sądów, proponuję następujący sposób na pamiętanie o konieczności uiszczania 100 zł od każdego wniosku o uzasadnienie.

W latach słusznie minionych przywoływano (w Polsce przeważnie szyderczo) następującą frazę Włodzimierza Majakowskiego o Leninie:

Mówimy – Lenin, a w domyśle – partia,
mówimy – partia, a w domyśle – Lenin.

Zamiast „partia” wstawmy „wniosek”, zamiast „Lenin” wstawmy „100” i zapamiętamy.

Trzy tygodnie na sporządzenie apelacji cywilnej – rzeczywistość czy iluzja?

Jesteśmy przyzwyczajeni, że zgodnie z art. 369 §1 kpc apelację wnosi się w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia wyroku wraz z pisemnym uzasadnieniem. Nowelizując procedurę cywilną w 2019 roku wprowadzono w art. 369 §11 KPC, wg którego w przypadku przedłużenia określonego w art. 329 §2 kpc dwutygodniowego terminu na sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku termin na wniesienie apelacji wynosi nie dwa, a trzy tygodnie.

Czy strona, która otrzyma wyrok z pisemnym uzasadnieniem sporządzonym grubo po upływie dwutygodniowego terminu ma zatem trzy tygodnie na złożenie apelacji? Nie, jeśli sędzia nie wystąpił do prezesa sądu o przedłużenie terminu na sporządzenie uzasadnienia i/lub prezes nie wydał pisemnego zarządzenia o przedłużeniu tego terminu na czas oznaczony. Jeśli zatem otrzymanemu wyrokowi z pisemnym uzasadnieniem nie towarzyszy odpis zarządzenia prezesa sądu o przedłużeniu terminu na sporządzenie uzasadnienia wyroku albo informacja o wydaniu takiego zarządzenia (zob. art. 369 §11 zdanie drugie kpc), apelację należy wnieść w terminie dwóch tygodni.

Tajemnicą poliszynela jest, że sędziowie niejednokrotnie nie dają rady sporządzać uzasadnień w krótkim, ale instrukcyjnym 14-dniowym terminie. Nie oznacza to wszakże, że w każdym przypadku niedotrzymania tego terminu występują do prezesa sądu o jego przedłużenie. Trzytygodniowy termin na sporządzenie apelacji to zatem bardziej iluzja niż rzeczywistość.

Warto też pamiętać, iż od 7 listopada 2019 roku skreślony jest art. 369 §2 kpc, co oznacza, że brak wniosku o pisemne uzasadnienie wyroku uniemożliwia wniesienie apelacji.