Skazani w procesie brzeskim zostali zrehabilitowani po 90 latach od prawomocnego wyroku skazuj\u0105cego. W latach 2007-2011 pos\u0142owie PSL domagali si\u0119 wniesienia na ich rzecz kasacji nadzwyczajnej, ale Prokurator Generalny nie znajdowa\u0142 do tego podstawy bez odnalezienia lub odtworzenia akt procesu. W 2019 roku, na wniosek pos\u0142\u00f3w dotycz\u0105cy Wincentego Witosa spraw\u0105 zaj\u0105\u0142 si\u0119 Rzecznik Praw Obywatelskich, kt\u00f3ry w lipcu 2020 r. wni\u00f3s\u0142 do S\u0105du Najwy\u017cszego kasacj\u0119 na korzy\u015b\u0107 wszystkich 10 skazanych.<\/p>\n\n\n\n
RPO zarzuci\u0142 wyrokowi S\u0105du Apelacyjnego w Warszawie z dn. 20.07.1932 r. ra\u017c\u0105ce i maj\u0105ce istotny wp\u0142yw na jego tre\u015b\u0107 naruszenie prawa materialnego, tj.<\/p>\n\n\n\n
RPO wni\u00f3s\u0142 o uchylenie zaskar\u017conego wyroku i zatwierdzonego nim wyroku S\u0105du Okr\u0119gowego w Warszawie, i o uniewinnienie oskar\u017conych od pope\u0142nienia zarzucanego im czynu.<\/p>\n\n\n\n
S\u0105d Najwy\u017cszy rozpozna\u0142 spraw\u0119 dopiero po odtworzeniu wi\u0119kszo\u015bci przedwojennych akt sprawy. Co ciekawe, w przeciwie\u0144stwie do popieraj\u0105cych kasacj\u0119 RPO, obro\u0144c\u00f3w z urz\u0119du i PSL (jako przedstawiciela spo\u0142ecznego), prokurator w wyst\u0105pieniu ko\u0144cowym na rozprawie kasacyjnej wnosi\u0142 \u2013 z uwagi na nieodtworzenie ca\u0142o\u015bci akt – o pozostawienie kasacji bez rozpoznania, ewentualnie o umorzenie post\u0119powania kasacyjnego.<\/p>\n\n\n\n
Wyrokiem z dnia 25 maja 2023 r. S\u0105d Najwy\u017cszy uchyli\u0142 zaskar\u017cony wyrok S\u0105du Apelacyjnego, jak i zatwierdzony nim wyrok S\u0105du Okr\u0119gowego i uniewinni\u0142 10 oskar\u017conych. W obszernym uzasadnieniu orzeczenia SN stwierdzi\u0142, i\u017c w kasacji prawid\u0142owo wskazano wyrok S\u0105du Apelacyjnego w Warszawie z 20 lipca 1933 r., jako prawomocne orzeczenie s\u0105du w rozumieniu art. 521 k.p.k., \u017ce brak jest podstaw do odrzucenia kasacji i \u201e\u017ce wi\u0105\u017c\u0105ce ka\u017cdy praworz\u0105dny wymiar sprawiedliwo\u015bci nakazy przywr\u00f3cenia sprawiedliwo\u015bci nie gasn\u0105 wraz z up\u0142ywem czasu, lecz pozostaj\u0105 w nim niezmiennie trwa\u0142e\u201d. Uzna\u0142, i\u017c akta sprawy zosta\u0142y odtworzone w zakresie niezb\u0119dnym do rozpoznania kasacji, wniosek prokuratora zg\u0142oszony po zamkni\u0119ciu rozprawy nie zas\u0142uguje zatem na uwzgl\u0119dnienie.<\/p>\n\n\n\n
Stwierdzi\u0142 dalej, \u017ce S\u0105d Apelacyjny nie rozwa\u017cy\u0142 nale\u017cycie zarzut\u00f3w podniesionych w apelacjach obro\u0144c\u00f3w oskar\u017conych, w tym zarzut\u00f3w kwestionuj\u0105cych ustalenia S\u0105du I instancji o utworzeniu przez oskar\u017conych spisku w celach wskazanych w art. 100 cz. III k.k. z 1903 r., jak r\u00f3wnie\u017c pos\u0142ugiwaniu si\u0119 oskar\u017conych przemoc\u0105 w celu usuni\u0119cia cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du sprawuj\u0105cego w tym czasie w\u0142adz\u0119 w Polsce, przeprowadzona przez ten S\u0105d \u201ekontrola odwo\u0142awcza by\u0142a powierzchowna, wybi\u00f3rcza, niepe\u0142na, a tym samym nierzetelna, po drugie, \u017ce w jej wyniku dosz\u0142o do utrzymania w mocy wadliwego wyroku skazuj\u0105cego dziesi\u0119ciu oskar\u017conych za zachowania, kt\u00f3re nie wyczerpywa\u0142y znamion zarzucanego im przest\u0119pstwa udzia\u0142u w spisku maj\u0105cego na celu obalenie przemoc\u0105 rz\u0105du\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Zdaniem SN \u201es\u0105d odwo\u0142awczy zignorowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c zarzuty i twierdzenia apeluj\u0105cych obro\u0144c\u00f3w oskar\u017conych, \u017ce skoro \u2018przemocy, gwa\u0142tu mo\u017cna dopu\u015bci\u0107 si\u0119 b\u0105d\u017a bezpo\u015brednio na osobie krzywdzonej, b\u0105d\u017a po\u015brednio w wypadku, gdy gwa\u0142t skierowany jest przeciwko osobie, kt\u00f3rej si\u0119 chce gwa\u0142t zada\u0107, stosowany zostanie do innej osoby, a nawet przedmiotu, to pod poj\u0119cie zamachu przewidzianego przez cz. 3 art. 100 k.k. podpadaj\u0105 wszelkie czyny przemocy (\u2026) dokonane bezpo\u015brednio na cz\u0142onkach sprawuj\u0105cego w\u0142adz\u0119 rz\u0105du lub te\u017c innych osobach lub przedmiotach a maj\u0105ce na celu i mog\u0105ce osi\u0105gn\u0105\u0107 obalenie rz\u0105du (\u2026). Takimi czynami np. b\u0119d\u0105 pozbawienie ministr\u00f3w \u017cycia, aresztowanie ich, wyrzucenie si\u0142\u0105, rozbicie wojska (\u2026), albowiem czyny tego rodzaju uniemo\u017cliwiaj\u0105 sprawowanie czynno\u015bci przez bezpo\u015brednie zwi\u0105zanie woli lub po\u015brednio zmuszaj\u0105 wol\u0119 do poddania si\u0119 przemocy\u2019. Brak jakiegokolwiek odniesienia si\u0119 do tych zarzut\u00f3w i argument\u00f3w, kt\u00f3rym trudno odm\u00f3wi\u0107 racjonalno\u015bci, skoro i obecnie na gruncie art. 128 \u00a7 1 k.k. przyjmuje si\u0119, \u017ce przemoc mo\u017ce polega\u0107 na podj\u0119ciu akcji zbrojnej, a tak\u017ce przybiera\u0107 inne formy oparte na wykorzystaniu si\u0142y fizycznej lub gwa\u0142tu, prowadz\u0105ce na przyk\u0142ad do uniemo\u017cliwienia konstytucyjnej dzia\u0142alno\u015bci organ\u00f3w pa\u0144stwowych, \u015bwiadczy o wadliwo\u015bci dokonanej kontroli odwo\u0142awczej wyroku S\u0105du I instancji.\u201d<\/p>\n\n\n\n
SN wskaza\u0142, i\u017c \u201edo zrealizowania znamion przypisanego oskar\u017conym przest\u0119pstwa udzia\u0142u w spisku maj\u0105cego na celu obalenie przemoc\u0105 rz\u0105du (\u2018wzi\u0119li udzia\u0142 w spisku z wiedz\u0105 o tem, \u017ce spisek ten d\u0105\u017cy\u0142 do usuni\u0119cia przemoc\u0105 cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du\u2019) nie wystarcza\u0142 przymus psychiczny. [\u2026] Skoro nie zosta\u0142o wykazane (ustalone), \u017ce oskar\u017ceni byli uczestnikami takiego porozumienia, kt\u00f3re d\u0105\u017cy\u0142o do usuni\u0119cia przemoc\u0105 cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du sprawuj\u0105cego w tym czasie w\u0142adz\u0119 w Polsce (\u017ce brali udzia\u0142 w takiej grupie, organizacji, stronnictwie, stowarzyszeniu, zrzeszeniu, czy inaczej okre\u015blanej strukturze, kt\u00f3ra do tego d\u0105\u017cy\u0142a), a wi\u0119c nale\u017celi do spisku maj\u0105cego na celu obalenie rz\u0105du, to niezale\u017cnie od innych wa\u017ckich wzgl\u0119d\u00f3w, ich zachowanie nie wyczerpywa\u0142o znamion zarzucanego i przypisanego im przest\u0119pstwa udzia\u0142u w spisku zawi\u0105zanym w celu dokonania zbrodni z art. 100 k.k. z 1903 r. (art. 97 k.k. z 1932 r.).\u201d<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug SN \u201eS\u0105d Apelacyjny w Warszawie nie rozwa\u017cy\u0142 te\u017c nale\u017cycie zarzut\u00f3w apelacji obro\u0144c\u00f3w wskazuj\u0105cych, \u017ce konieczne jest udowodnienie ka\u017cdemu z oskar\u017conych z osobna [\u2026] jak\u0105 konkretnie mia\u0142 rol\u0119 i jakie w spisku podejmowa\u0142 czynno\u015bci. [\u2026] oskar\u017conym nie wykazano dokonania ani planowania \u017cadnych dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re by\u0142yby sprzeczne z \u00f3wczesnym porz\u0105dkiem prawnym\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Reasumuj\u0105c, SN stwierdzi\u0142, \u017ce \u201eS\u0105d Apelacyjny w Warszawie w wyniku nieprawid\u0142owej, gdy\u017c dokonanej z ra\u017c\u0105cym naruszeniem przepis\u00f3w prawa procesowego kontroli odwo\u0142awczej, zatwierdzi\u0142 (utrzyma\u0142 w mocy) wadliwy wyrok S\u0105du I instancji, kt\u00f3rym, w wyniku dokonania ustale\u0144 faktycznych z ra\u017c\u0105cym naruszeniem zasad oceny dowod\u00f3w, przejawiaj\u0105cych si\u0119 dowolno\u015bci\u0105 ocen skazano oskar\u017conych za czyn, kt\u00f3ry nie wyczerpywa\u0142 znamion okre\u015blonych w art.100 cz. III w zw. z art. 102 cz. I k.k. z 1903 r. (art. 97 \u00a7 1 w zw. z art. 95 k.k. z 1932 r.).<\/p>\n\n\n\n
\u201eSprawa procesu brzeskiego jest ci\u0105gle w pe\u0142ni aktualna i powinna stanowi\u0107 lekcj\u0119 na temat roli prawa i s\u0105d\u00f3w w demokratycznym pa\u0144stwie prawnym, lekcj\u0119 nie tylko dla s\u0119dzi\u00f3w, ale tak\u017ce dla przedstawicieli w\u0142adzy wykonawczej i ustawodawczej, a wreszcie lekcj\u0119 dla nas wszystkich. Sprawa ta powinna tak\u017ce stanowi\u0107 przestrog\u0119 przed pokus\u0105 ulegania ponad miar\u0119, emocjom politycznym, pokus\u0105 zwalczania przeciwnik\u00f3w politycznych z wykorzystaniem instrument\u00f3w pa\u0144stwa i prawa, pokus\u0105 podejmowania dzia\u0142a\u0144 wbrew prawu, w tym Konstytucji, dla osi\u0105gni\u0119cia cel\u00f3w politycznych i poszerzania zakresu w\u0142adzy.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Skazani w procesie brzeskim zostali zrehabilitowani po 90 latach od prawomocnego wyroku skazuj\u0105cego. W latach 2007-2011 pos\u0142owie PSL domagali si\u0119 wniesienia na ich rzecz kasacji nadzwyczajnej, ale Prokurator Generalny nie znajdowa\u0142 do tego podstawy bez odnalezienia lub odtworzenia akt procesu. W 2019 roku, na wniosek pos\u0142\u00f3w dotycz\u0105cy Wincentego Witosa spraw\u0105 zaj\u0105\u0142 si\u0119 Rzecznik Praw Obywatelskich,…Continue reading Ha\u0144ba brzeska – epilog<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":355,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dt.com.pl\/adwokackimokiem\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/353"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dt.com.pl\/adwokackimokiem\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dt.com.pl\/adwokackimokiem\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dt.com.pl\/adwokackimokiem\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dt.com.pl\/adwokackimokiem\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=353"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dt.com.pl\/adwokackimokiem\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/353\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":356,"href":"https:\/\/dt.com.pl\/adwokackimokiem\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/353\/revisions\/356"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dt.com.pl\/adwokackimokiem\/wp-json\/wp\/v2\/media\/355"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dt.com.pl\/adwokackimokiem\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dt.com.pl\/adwokackimokiem\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dt.com.pl\/adwokackimokiem\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}